Page 17 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

9

อาชีพ “แพทย3” ที่ถูกกลRาวถึงในวรรณกรรมยุคพระเวท

ในบทสวดของฤคเวท ได?ระบุไว?วBา เภษัชกร (bhisaj - ผู?ทำการรักษาโดยใช?ยา) เปPนอาชีพหนึ่งที่

ต?องใช?ความชำนาญนอกเหนือจากอาชีพชBางไม?และนักบวช (พราหมณ;) โดยเภษัช (แพทย;) ต?องใช?ทักษะ
และความชำนาญในการรักษา (เหมือนการทำงานของชBางไม?) ประกอบกับความรู?ในการทBองมนตร;

เพื่อประกอบพิธีกรรมขณะรักษา (เหมือนนักบวช)

วรรณกรรมสังหิตาตอนปลายถึงพราหมณะตอนต?นในยุคพระเวทตอนปลายราว 900-500 ปç
กBอนคริสตกาล แสดงให?เห็นวBาผู?ทำหน?าที่ในการรักษาผู?เจ็บป}วยหรือแพทย; ได?รับการเหยียดหยามจาก

กลุBมนักบวชวBาเปPนผู?ไมBบริสุทธิ์ ดังปรากฏข?อความในไตตติริยะ สังหิตา (Taittiriya Samhita) ที่กลBาวถึง
อัศวินวBา

“แพทย;ทั้งสอง (หมายถึงเทพแฝดอัศวิน) ซึ่งสัมพันธ;ใกล?ชิดกับมวลมนุษย;เปPนผู?ไมBบริสุทธิ์

อยBางยิ่ง ดังนั้นผู?ที่เปPนพราหมณ;จึงไมBควรประพฤติตนเปPนแพทย;” แพทย;ถูกมองวBาไมBบริสุทธิ์และสกปรก
จึงถูกกีดกันจากยัญพิธี จากเรื่องราวในเทพนิยาย อัศวินถูกห?ามไมBให?เข?าไปเกี่ยวข?องกับน้ำโสมอัน

ศักดิ์สิทธิ์ เนื่องจากอัศวินเกี่ยวข?องกับสิ่งมีชีวิตที่ไมBบริสุทธิ์ (Zysk, 2000: 22-23) (อัศวินมีหน?าที่ตBอ
ศีรษะให?กับเหยื่อหลังยัญพิธี)

ในคัมภีร; “ศตบถ พราหมณะ” (Satapatha Brahmana) ก็มีการกลBาวย้ำแนวคิดที่วBา แพทย;

เปPนผู?ไมBบริสุทธิ์เชBนกัน (Zysk, 2000: 23)
สรุปได?วBาในสมัยพระเวทมีแนวคิดเกี่ยวกับหมอหรือแพทย;วBาเปPนผู?ที่ไมBบริสุทธิ์ เนื่องจากต?อง

ติดตBอสัมพันธ;กับผู?ป}วย ดังนั้นผู?ที่เปPนพราหมณ;จึงไมBควรปฏิบัติตนเปPนแพทย; (Taittiriya Samhita,

6.4.9.1-3 อ?างถึงใน Ray, 1994: 128)

ยุคมหากาพย3และยุคปุราณะ
อาชีพแพทย;ซึ่งมีมาตั้งแตBยุคพระเวทนั้นได?กลายเปPนอาชีพที่ได?รับความนิยมในสมัยมหากาพย;

ในมหาภารตะ ก็มีการกลBาวถึงอาชีพนี้ ในวรรณกรรมยุคปุราณะ เชBน วิษณุปุราณะก็มีการกลBาวถึงอาชีพ

นี้เชBนกัน โดยระบุชื่อ “ธันวันตะริ” เทพแหBงการแพทย; รวมทั้งมีการกลBาวถึงคราม-อุษธีส (grama-
ausadhis) สมุนไพรเหลBานี้อาจถูกนำมาใช?ในการเตรียมยา ในปุราณะมีการกลBาวถึงโรคตBาง ๆ มีเทคนิค

การเก็บศพในน้ำมัน ในรามายณะก็มีการกลBาวถึงเทคนิคนี้เชBนกัน (Dayal : 1983, 160)
ตำราที่ถือวBาเปPนพื้นฐานทางการแพทย;ของอินเดีย คือ “บทสรุปของจรกะ” (the compendia

1
of Caraka) อายุราวคริสตศตวรรษที่ 1-2 และ “สุศรุตะ” (Susruta) (ราวคริสตศตวรรษที่ 4) (Liebert
: 1976, 289) อันเปPนตำราที่มีบางสBวนคล?ายคลึงกับตำราแพทย;ของฮิปโปเครตีส และกาเลน

1 Susruta – มีความหมายวBา “มีชื่อเสียงมาก” สุศรุตะเปPนหัวหน?าของกลุBมòษี “ศรุตรรษิส (srutarsis)”
เป|นผู?เขียนตำราเกี่ยวกับการแพทย;ในราวคริสตศตวรรษที่ 4