Page 19 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

11

จากอินทรา ความรู?ทางการแพทย;ที่ลึกลับได?ถูกถBายทอดไปยัง “เทพธันวันตรี (Dhanvantari)”

ที่ปรากฏในรBางของทิโวทาส (Divodasa) กษัตริย;แหBงกาศี (พาราณสี) จากนั้น สุศรุตะ (Susruta) ได?

เรียนรู?และถBายทอดสูBมนุษย;อีกทีหนึ่ง ดังปรากฎอยูBในคัมภีร;สุศรุตะ สังหิตา (Susruta Samhita) อินทรา
ได?ถBายทอดให?กับฤษีภรทวาชะ (Bharadvaja) ซึ่งได?ถBายทอดให?กับฤษีอื่น ๆ ด?วยรวมทั้ง อาเตรยะ

ปุนรรวสุ (Atreya Punarvasu) ผู?ซึ่งได?ฝ†กลูกศิษย; 6 คน หนึ่งในนั้นคือ อัคนิเวศ (Agnivesa) ผู?ได?นำมา

เขียนตำราและถูกนำมาปรับปรุงโดยบรรดาลูกศิษย; คือ จรกะ (Caraka) ปรากฏอยูBใน จรกะ สังหิตา
(Caraka Samhita) ศิษย;อีกผู?หนึ่งคือ เภละ (Bhela) ซึ่งได?นำมาเขียน เภละ สังหิตา (Bhela Samhita)

(Zysk, 2000: 4)

อาเตรยะ ปุนรรวสุ (Atreya Punarvasu)

อเตรยะ ปุนรรวสุ (Atreya Punarvasu) (หรือ Atreya ในภาษาสันสกฤต-ธิเบต, Atri Pingala
ในภาษาจีน แตBบางตำราวBาเปPนคนละคน) òษีผู?เปPนแพทย;ใหญBที่มีชื่อเสียงและเปPนบุคคลสำคัญในวงการ

แพทย;ที่ปรากฎอยูBในคัมภีร;จรกะ สังหิตา (Caraka Samhita) เปPนผู?ที่รู?จักกันทั่วไปในหมูBòษีและแพทย;
ที่สัมพันธ;กับพุทธศาสนา ได?เลBาเรียนวิชาแพทย;มาจากภรทวาชะ (Bharadvaja) (Zysk, 2000: 55)

ธันวันตริ (Dhanvantari)
แพทย;ของเหลBาเทพ เปPนเทพองค;หนึ่งในกลุBมเทพแหBงแสงอาทิตย; ตามเรื่องเลBาในเทพนิยาย

กลBาววBา เกิดจากการกวนเกษียรสมุทร โดยเปPนผู?ถือหม?อน้ำอมฤตที่เกิดจากการกวนเกษียรสมุทร ตBอมา

ได?รับการนับถือวBาเปPนอวตารปางหนึ่งของพระวิษณุ (Leibert: 1976, 73)
2

การแพทย3ในพุทธศาสนา
สมัยพุทธกาล

ในสมัยพุทธกาล การแพทย;แบบดั้งเดิมในสมัยพระเวท (คือการใช?เวทมนตร;คาถาควบคูBไปกับ

ความรู?ทางการแพทย;ที่สBวนใหญBได?รับมาจากการทำยัญพิธี) ได?รับการพัฒนาขึ้นในสถาบันทาง
พุทธศาสนา โดยเข?ามามีบทบาทสำคัญในอารามหรือหมูBสงฆ; ในชBวงต?นพระสงฆ;ต?องเรียนรู?เกี่ยวกับ

การแพทย;เบื้องต?น เพื่อการดูแลและปฏิบัติตนขณะเปPนภิกษุ ตBอมาอาจมีการเรียนทั้งภาคทฤษฎีและ
ภาคปฏิบัติ จากการที่พระพุทธองค;ทรงเล็งเห็นความสำคัญของการแพทย;โดยเฉพาะอยBางยิ่งในอาราม

ซึ่งเปPนที่อยูBของสงฆ;จำนวนมากที่ต?องอยูBรBวมกันอยBางใกล?ชิดอีกทั้งยังต?องอยูBภายใต?กฎระเบียบ ซึ่งอาจ

เปPนปaจจัยที่ทำให?เกิดการติดตBอหรือแพรBกระจายของโรคได?งBาย จึงทำให?ต?องมีแพทย;ดูแลประจำอยูB

2 Bhesaj เปPนชื่อหนึ่งของพระวิษณุ หมายถึง ผู?ทำการรักษา healer