Page 22 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

14

ได?รับทั้งอาหารและยาจนกระทั่งหายดี กลยุทธ;เชBนนี้ประสบความสำเร็จอยBางยิ่ง ดังจะเห็นได?วBามีการ

สร?างพุทธสถาน (อาราม) ขึ้นจำนวนมากและแพรBหลายไปจนถึงราวคริสต;ศตวรรษที่ 12

สิ่งกBอสร?างที่มีการกลBาวถึงในบันทึกของบาทหลวงจีนนี้อาจเปPน “อโรคยวิหาร” ของพุทธ
สถานที่เมืองปาฏลีบุตรที่พบจากการขุดแตBงที่กุมรหาร; (Kumrahar) ซึ่งกำหนดอายุได?ราว ค.ศ. 300-

450 สิ่งกBอสร?างนี้มีห?อง 4 ห?องที่มีขนาดตBาง ๆ กัน มีผนังที่กBอด?วยอิฐเผาไฟ (fired-backed bricks)

และมีพื้นเปPนอิฐ สิ่งที่พบจากการขุดค?นคือตราประทับรูปต?นโพธิ์มีสังข;อยูB 2 ข?าง ด?านลBางของตรา
ประทับมีจารึกอBานได?วBา “ศรี อโรคยวิหาเร ภิกษุสังฆสย - sri arogyavihare bhiksusanghasya –

ภายในอโรคยศาลอันศักดิ์สิทธิ์แหRงอารามสงฆ3” นอกจากนี้ยังพบจารึกบนเศษภาชนะดินเผา 2 ชิ้น
ชิ้นหนึ่งอBานได?วBา “(อา) โรคยวิหาเร – (a) rogyavihare – ในอโรคยศาล” (in the health house)

อีกชิ้นหนึ่งจารึกวBา “(ธ) นวันตเรห – (dha)nvantareh” (แหBง(ของ) ธันวันตริ” of Dhanvantari) ซึ่ง

ชิ้นหลังนี้อาจเปPนคำนำหน?าชื่อ (ตำแหนBง) ของแพทย;ประจำอโรคยวิหารแหBงนี้ (ซึ่งชื่อ “ธันวันตริ” เปPน
เทพศัลยแพทย;ที่มีการกลBาวถึงในสุศรุต สังหิตา (Susruta Samhita) (ธันวันตะริ เปPนเทพแหBงการแพทย;

(รักษาโรค) มีกำเนิดจากการกวนเกษียรสมุทร) (Zysk, 2000: 45)
จารึกที่นาคารชุนโกณฑะ อายุราวคริสต;ศตวรรษที่ 3 (พุทธศตวรรษที่ 8) เขียนเปPนภาษา

สันสกฤต ชี้ให?เห็นถึงการสร?างสถานที่รักษาพยาบาลและสถานที่พักฟ¶ßนโรคภัยไข?เจ็บขึ้นเปPนสBวนหนึ่ง

ของพุทธสถาน ซึ่ง “โรคภัยไข?เจ็บ” ดังกลBาวอาจหมายถึงทั้งโรคทางรBางกายและโรคทางจิตใจ และ
รวมถึงโรคมาลาเรีย ซึ่งเปPนโรคร?ายในขณะนั้น

ในขณะที่จารึกในคริสต;ศตวรรษที่ 6 (พุทธศตวรรษที่ 11) จากทุฏฏวิหาร (Duddavihara)

ในแคว?นคุชราต กลBาววBา การใช?ยารักษาโรคและการรักษานั้น มีขึ้นสำหรับทุกคนที่ป}วยไมBเฉพาะแตB
พระสงฆ;เทBานั้น ในคัมภีร;ภาษาบาลี (สังยุตต-นิกาย) มีการกลBาวถึง “ที่พักสำหรับผู?ป}วย” (Hall of Sick)

หรือที่เรียกวBา คิลานศาลา (Gilanasala) ตั้งอยูBที่ “กูฏะคารศาลา (kutagarasala) ในป}าใหญB (มหาวนะ)
ใกล?เมืองเวสาลี แสดงให?เห็นถึงสิ่งกBอสร?างที่สร?างขึ้นในขอบเขตของพุทธสถานเพื่อรักษาผู?ป}วย (Zysk,

2000: 44) เชBนเดียวกับที่เมืองปาฏลีบุตร มีหลักฐานของ “อาโรคยวิหาร” อยูBใกล?เคียงกับพุทธสถาน

และจารึกบนเสาที่ Lele ใกล?กาฑมัณฑุ ระบุศักราช ค.ศ. 604 (saka 5256) กลBาวถึงการบริจาคที่ดิน
ของกษัตริย;เพื่อสร?างอโรคยศาลา

สBวนในศาสนาพราหมณ;ฮินดูนั้นการแพทย;ได?เข?ามาเกี่ยวข?องชัดเจนในราวคริสต;ศตวรรษที่ 10
โดยนำเข?ามาผนวกในการปฏิบัติศาสนกิจและมีการสร?างสถานที่เพื่อรักษาคนเจ็บป}วย (สถานพยาบาล

หรือโรงพยาบาล) สBวนในอินเดียใต?มีหลักฐานจากจารึกบนเสาหินมัลกะปุรัม (Malkapuram) ที่อานธระ

ประเทศ ค.ศ.1261-1262 กลBาวถึงการบริจาคของวิศเวศวร อาจารยะ แกBวิทยาลัย ซึ่งรวมทั้งประสูติ
ศาลา อโรคยศาลา และวิประสัตตระ สถานที่ที่มีแพทย;ซึ่งจะดูแลประชาชนโดยไมBจำกัดชั้นวรรณะ