Page 28 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 28
20
บทที่ 3
พระโพธิสัตว1และพระพุทธเจ7าแพทย1:
กำเนิด พัฒนาการแนวคิด และลักษณะทางประติมานวิทยา
ดังที่ได+กล.าวมาแล+วในบทที่ 2 จะเห็นได+ถึงพัฒนาการของการแพทยCในประเทศอินเดียสมัย
โบราณตั้งแต.ยุคหัวเลี้ยวประวัติศาสตรC (อารยธรรมสินธุ) ต.อเนื่องลงมาในยุคพระเวทที่มองเห็นภาพของ
การแพทยCหรือความรู+ความสนใจเกี่ยวกับสุขอนามัยที่ชัดเจนขึ้น แต.หลักฐานทางเอกสารกลับชี้ให+เห็นว.า
ในยุคพระเวท ผู+ปฏิบัติหน+าที่แพทยCยังถูกมองว.าเปXนผู+ไม.บริสุทธิ์ เนื่องจากต+องปฏิสัมพันธCและสัมผัส
ผู+ปZวย หรือพูดให+ชัดเจนก็คือเปXนผู+ที่สังคมรังเกียจและถูกกีดกันจากชนชั้นสูง (พราหมณC) โดยห+ามไม.ให+
พราหมณCประกอบอาชีพนี้
ในสมัยพุทธกาล สถานะของผู+ประกอบอาชีพแพทยCเปลี่ยนแปลงไป จากหลักฐานแสดงให+เห็น
ว.าในสมัยนี้การแพทยCรุ.งเรืองมาก พระพุทธองคCทรงเห็นความสำคัญของการแพทยC ทรงอนุญาตให+มี
แพทยCในสังฆารามและทำการรักษาและให+คำแนะนำแก.สงฆCอาพาธ แพทยCประจำพระองคCพระพุทธเจ+า
รวมถึงประจำพระองคCพระเจ+าพิมพิสารที่มีชื่อเสียงที่สุด คือ หมอชีวก โกมารภัจจC จึงเห็นได+ว.าในยุคนี้
น.าจะเปXนจุดเปลี่ยนที่สำคัญของการแพทยCในประเทศอินเดีย และทำให+มีพัฒนาการสืบมา นับได+ว.า
สถาบันพุทธศาสนาในยุคพุทธกาลมีส.วนอย.างสำคัญต.อพัฒนาการของการแพทยC ซึ่งต.อมาจะเห็นได+
อย.างชัดเจนว.า พุทธศาสนานิกายมหายานอันเน+นความสำคัญของแนวคิดเกี่ยวกับคติการนับถือ
พระโพธิสัตวC เปXนตัวนำไปสู.แนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ+าแพทยC
อย.างไรก็ตาม แนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ+าแพทยCนี้ไม.เปXนที่รู+จักหรือพบได+น+อยในประเทศ
อินเดีย แต.จากหลักฐานโบราณคดีทั้งที่เปXนลายลักษณCอักษร (ตั้งแต.แนวคิดที่ปรากฏในวรรณกรรมทาง
พุทธศาสนา และร.องรอยหลักฐานคัมภีรCโบราณที่หลงเหลืออยู.) รวมถึงโบราณวัตถุสถานกลับแสดงให+
เห็นว.าแนวคิดดังกล.าวแพร.หลายอยู.ในแถบเอเชียกลาง จีน และธิเบต ในช.วงระยะเวลาตั้งแต.ช.วงหลัง
พุทธกาลเรื่อยมา
ในบทนี้จะแสดงให+เห็นถึงพัฒนาการของแนวคิดเกี่ยวกับพระโพธิสัตวCและพระพุทธเจ+าแพทยC
ให+เกิดความเข+าใจ (เห็นภาพ) ได+ชัดเจนขึ้น
พุทธศาสนามหายานกับแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแพทย1
ดังที่ได+กล.าวมาแล+วว.า พุทธศาสนามีส.วนอย.างสำคัญต.อพัฒนาการทางการแพทยCในอินเดืย
โบราณ โดยเฉพาะอย.างยิ่งในสมัยพุทธกาล ในช.วงเวลาดังกล.าวมีการเรียนการสอนวิชาแพทยCศาสตรCใน
มหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงเช.นตักศิลา ซึ่งถึงแม+ว.าในขณะนั้นอาจไม.ได+เน+นการเรียนการสอนด+าน
พุทธศาสนาเพียงอย.างเดียว (ไม.ใช.มหาวิทยาลัยที่สอนเฉพาะพุทธศาสนาแต.เปXนมหาวิทยาลัยที่สอน
