Page 189 - วัชรยานยันตระ
P. 189
บัตชุมแต่อย่างใด แต่มีการพบรูปเคารพจากตวลจิเทป (Tuol Chi Tep) ใกล้
พนมตราป (Phnom Trap) ซึ่งอยู่ในสมัยเดียวกับบัตชุม (Conti, 2014: 378-
379) (ดู Coedes, ‘Inscription de Bat Chum’)
นักวิชาการตีความว่าแนวคิดในการสร้างรูปเคารพ 3 องค์ คือ
พระพุทธรูป พระวัชริน (วัชรปาณี) และพระนางปรัชญาปารมิตา แสดงถึง
แนวคิดแบบวัชรยาน ข้อที่น่าสังเกตคือ กลุ่มรูปเคารพ 3 องค์ จะแตกต่างกัน
ไป เช่น
พระพุทธองค์ พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระนางปรัชญาปารมิตา
พระพุทธองค์ พระโพธิสัตว์วัชรปาณี พระนางปรัชญาปารมิตา
พระพุทธองค์ พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พระโพธิสัตว์วัชรปาณี
ทั้งนี้ อาจขึ้นอยู่กับพัฒนาการของแนวคิดในแต่ละสมัยที่จะให้
ความส าคัญและความหมายกับเทพองค์ใดองค์หนึ่ง (เหมือนเป็นอุบายในการ
อธิบายและชี้แนะ) อย่างไรก็ตามอาจต้องศึกษาในรายละเอียดต่อไป
จารึกบัตชุม แสดงให้เห็นถึงแนวคิดแบบตันตระและเป็นหนึ่งใน
จารึกที่แสดงให้เห็นถึงการนับถือไศวนิกายและพุทธศาสนาร่วมกัน ชี้ให้เห็น
ถึงความสัมพันธ์ระหว่างสงฆ์กับพราหมณ์ในราชส านัก ถึงแม้จะระบุถึง
พุทธสถานแต่ก็ยังให้ความส าคัญกับ “พราหมณ์” มากกว่า (ดังที่ระบุในจารึก
ถึงการห้ามใช้น ้าในสระภายในบริเวณปราสาทบัตชุม โดยสงวนไว้เพื่อเป็นที่
อาบน ้าส าหรับปุโรหิตและบรรดาพราหมณ์ทั้งหลายเท่านั้น) (Snellgrove,
2004: 85)
อย่างไรก็ตาม รูปแบบพุทธตันตระที่มีการนับถือควบคู่กับไศว
นิกายในเขมรก็ต่างจากที่พบในชวาที่ซึ่งวัชราจารย์ (ปุโรหิตที่นับถือพุทธ) จะ
มีฐานะเทียบเท่ากับพราหมณ์ เช่นเดียวกับในเนปาลและบาหลี แต่ที่เขมรยัง
ยกย่องพราหมณ์ไศวนิกายมากกว่า (Snellgrove, 2004: 172-3)
179
